جراحی افزایش قد فقط به روز عمل محدود نمیشود. بخش مهمی از نتیجه، از چند هفته قبل از جراحی ساخته میشود؛ یعنی زمانی که بدن را آماده میکنید، داروها و بیماریهای زمینهای بررسی میشوند، برنامه فیزیوتراپی مشخص میشود، وسایل لازم را تهیه میکنید و از نظر ذهنی میپذیرید که وارد یک مسیر چندماهه میشوید.
در جراحی افزایش قد، بعد از عمل معمولاً بیمار باید راه رفتن محدود با واکر، فیزیوتراپی، مراجعات منظم، عکسبرداری دورهای و دوره افزایش تدریجی استخوان را پشت سر بگذارد. در منابع مرکز بینالمللی جراحی افزایش قد ایران آمده که فاز افزایش قد معمولاً حدود ۴ ماه طول میکشد و ادامه درمان شامل ترمیم و بازتوانی است؛ همچنین معمولاً حدود ۸ ماه واکر و سپس ۴ ماه عصای زیربغل لازم است.
پس وقتی درباره آمادگی قبل از جراحی صحبت میکنیم، منظور فقط «ناشتا بودن شب قبل از عمل» نیست. منظور این است که از حدود ۲ ماه قبل، بدن، خانه، برنامه کاری، خانواده و ذهن خود را برای این مسیر آماده کنید.
چرا آمادگی قبل از جراحی افزایش قد مهم است؟
آمادگی قبل از جراحی باعث میشود بدن با شرایط بهتری وارد عمل شود و دوره بعد از عمل قابلکنترلتر باشد. در این جراحی، استخوان باید بهتدریج بلند شود و همزمان عضلات، مفاصل، اعصاب و بافتهای نرم هم باید با این تغییر سازگار شوند. به همین دلیل، وضعیت جسمی بیمار قبل از عمل روی درد، حرکت، فیزیوتراپی و کیفیت بازتوانی اثر میگذارد.
در منابع مرکز، تأکید شده که فیزیوتراپی بعد از جراحی زمانی بهترین اثر را دارد که بر دامنه حرکتی، قدرت، تعادل، الگوی راه رفتن و آموزش فعال بیمار تکیه کند. همچنین تصمیمهای درمانی در مسیر بازتوانی باید با معاینه و تصویربرداری هماهنگ باشد.
بنابراین اگر بیمار قبل از عمل ضعیف، بیبرنامه، سیگاری، دچار اضافهوزن شدید، دارای بیماری کنترلنشده یا از نظر ذهنی آماده نباشد، مسیر بعد از عمل میتواند سختتر شود. آمادگی خوب، عوارض را صفر نمیکند، اما شانس عبور منظمتر و ایمنتر از درمان را بیشتر میکند.
۲ ماه قبل از جراحی: اول مطمئن شوید واقعاً کاندید مناسبی هستید
حدود ۲ ماه قبل از جراحی، مهمترین کار این است که ارزیابی پزشکی کامل انجام شود. در این مرحله، پزشک باید بداند هدف شما چند سانتیمتر افزایش قد است، قصد جراحی ساق دارید یا ران، آیا پاها انحراف دارند یا نه، وضعیت مفاصل چگونه است، سابقه بیماری یا جراحی قبلی دارید یا نه، و آیا بدن شما توان ورود به این مسیر را دارد.
در جراحی افزایش قد، قبل از عمل معمولاً تصویربرداری و اندازهگیری استخوان انجام میشود تا پزشک بتواند درباره مقدار افزایش طول و استخوان هدف تصمیم بگیرد. Cleveland Clinic نیز در توضیح جراحی افزایش طول اندام اشاره میکند که پیش از جراحی، عکسبرداری و اندازهگیری استخوان برای تعیین مقدار افزایش لازم انجام میشود.
در همین مرحله باید درباره بیماریهای زمینهای مثل دیابت، فشار خون، مشکلات قلبی، بیماریهای انعقادی، مشکلات کلیه، سابقه عفونت، مصرف داروهای خاص، سابقه لخته خون، حساسیت دارویی و جراحیهای قبلی کاملاً شفاف صحبت کنید. حتی اگر موضوعی به نظر شما بیاهمیت باشد، برای تیم جراحی و بیهوشی میتواند مهم باشد.
۲ ماه قبل از جراحی: سیگار و نیکوتین را جدی بگیرید
اگر سیگار، قلیان، ویپ یا هر نوع نیکوتین مصرف میکنید، بهتر است از همین بازه ۲ ماهه برای قطع مصرف استفاده کنید. نیکوتین میتواند روی خونرسانی، ترمیم زخم و روند بهبود اثر منفی بگذارد. NHS توصیه میکند بیماران در صورت امکان حداقل ۴ تا ۶ هفته قبل از عمل سیگار را ترک کنند، چون سیگار میتواند خطر مشکلات بعد از جراحی را افزایش دهد و ترخیص و بهبود را به تأخیر بیندازد.
در جراحی افزایش قد، بدن باید استخوان تازه بسازد. بنابراین هر چیزی که اکسیژنرسانی، خونرسانی یا ترمیم بافت را ضعیف کند، باید جدی گرفته شود. اگر ترک کامل برایتان سخت است، این موضوع را پنهان نکنید. بهتر است با پزشک مطرح شود تا برای قطع مصرف برنامه واقعیتری داشته باشید.
۲ ماه قبل از جراحی: بدن را وارد حالت آمادهسازی کنید، نه فرسودگی
بعضی بیماران قبل از عمل تصمیم میگیرند ناگهان ورزش سنگین شروع کنند یا رژیم شدید بگیرند. این کار معمولاً انتخاب خوبی نیست. هدف در دو ماه قبل از جراحی، قویتر و آمادهتر شدن بدن است، نه خسته کردن عضلات و مفاصل.
اگر پزشک اجازه بدهد، پیادهروی سبک، تمرینات کششی، تقویت آرام عضلات ران و ساق، تمرین تعادل و حفظ دامنه حرکتی مفاصل میتواند مفید باشد. دلیل این موضوع روشن است: بعد از عمل، فیزیوتراپی بخش مهم درمان است و شروع فیزیوتراپی در بسیاری از جراحیهای ارتوپدی اندام تحتانی میتواند از همان ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول با تمرینهای ساده آغاز شود.
پس هرچه قبل از عمل عضلات آمادهتر، مفاصل نرمتر و بدن منظمتر باشد، بیمار بهتر میتواند تمرینهای بعد از عمل را انجام دهد. البته اگر درد زانو، مچ، لگن یا کمر دارید، تمرینها باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انتخاب شوند.
۶ هفته قبل از جراحی: تغذیه را اصلاح کنید
برای ترمیم استخوان و زخم، بدن به انرژی، پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی کافی نیاز دارد. بنابراین رژیمهای سخت و کاهش وزن سریع نزدیک عمل معمولاً مناسب نیستند. اگر اضافهوزن دارید، بهتر است برنامه کاهش وزن از قبل و با شیب منطقی انجام شود، نه اینکه در هفتههای آخر بدن را ضعیف کنید.
Cleveland Clinic برای دوره ریکاوری جراحی افزایش طول اندام، رژیم سالم شامل میوه، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین را از موارد کمککننده به نتیجه بهتر معرفی میکند.
در این مرحله بهتر است مصرف غذاهای کمارزش، شیرینی زیاد، نوشابه، فستفود و وعدههای نامنظم را کمتر کنید و روی پروتئین کافی، آب کافی، لبنیات یا منابع کلسیم، سبزیجات، میوه، خواب مناسب و نظم غذایی تمرکز کنید. اگر کمخونی، کمبود ویتامین D یا مشکل تغذیهای دارید، باید قبل از عمل بررسی و اصلاح شود.
۱ ماه قبل از جراحی: برنامه زندگی بعد از عمل را بچینید
حدود یک ماه قبل از عمل، باید از خودتان بپرسید: بعد از جراحی چه کسی کنار من است؟ رفتوآمدم چگونه انجام میشود؟ محل خوابم مناسب است؟ سرویس بهداشتی، حمام، پلهها و فضای خانه برای واکر آماده است؟ کار و مرخصی را چطور مدیریت میکنم؟
در روش MTN، طبق توضیحات مرکز، بیمار از فردای روز بعد از عمل میتواند بهطور محدود با کمک واکر راه برود، اما استفاده از واکر ضروری است و در دوره افزایش قد، ایستادن و راه رفتن زیاد توصیه نمیشود.
بنابراین خانه باید طوری آماده شود که بیمار مجبور نباشد زیاد راه برود، زیاد از پله استفاده کند یا برای کارهای ساده فشار زیادی به پاها وارد کند. اگر اتاق خواب در طبقه بالا است، بهتر است از قبل درباره جابهجایی محل استراحت فکر کنید. اگر تنها زندگی میکنید، وجود همراه در روزها و هفتههای اول اهمیت زیادی دارد.
۱ ماه قبل از جراحی: روش جراحی و محل افزایش قد را نهایی کنید
در این مرحله معمولاً باید تصمیم نهایی درباره ساق یا ران، روش جراحی، مقدار افزایش قد هدف و برنامه بعد از عمل مشخص شود. اگر پاها دفورمیتی یا انحراف خاصی نداشته باشند، بیمار میتواند در انتخاب بین ساق و ران نقش داشته باشد؛ اما اگر دفورمیتی وجود داشته باشد، محل جراحی باید بر اساس ارزیابی پزشکی و تصمیم تیم درمان تعیین شود.
این تصمیم نباید فقط بر اساس علاقه شخصی یا تجربه دیگران گرفته شود. ممکن است برای یک بیمار ساق انتخاب بهتری باشد و برای بیمار دیگر ران. هدف این است که مقدار افزایش قد، تناسب اندام، ایمنی استخوان، وضعیت مفاصل و توان فیزیوتراپی با هم هماهنگ باشند.
۳ هفته قبل از جراحی: داروها و مکملها را با پزشک مرور کنید
اگر داروی خاصی مصرف میکنید، این زمان مناسبی است که فهرست کامل داروها را به پزشک بدهید؛ از داروهای فشار خون و دیابت گرفته تا داروهای رقیقکننده خون، مسکنها، مکملها، داروهای گیاهی، ویتامینها و حتی داروهایی که گاهی مصرف میکنید.
MedlinePlus توصیه میکند بیمار فقط داروهایی را قبل از جراحی مصرف کند که جراح اجازه داده است و فهرست کامل داروها، دوز و دفعات مصرف را با خود به بیمارستان ببرد. همچنین درباره بعضی داروهای رقیقکننده خون و برخی داروهای دیابت یا کاهش وزن، ممکن است نیاز به توقف یا تنظیم چند روز تا چند هفته قبل از عمل باشد.
نکته مهم این است که هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. قطع ناگهانی بعضی داروها میتواند خطرناک باشد. تصمیم نهایی درباره ادامه یا توقف دارو باید با جراح، پزشک داخلی یا متخصص بیهوشی باشد.
۲ هفته قبل از جراحی: مراقب عفونت، تب و بیماریهای ساده باشید
در دو هفته آخر، هر علامت جدیدی را جدی بگیرید؛ تب، سرماخوردگی، سرفه، عفونت پوستی، زخم باز، جوش چرکی، عفونت دندان، عفونت ادراری یا هر نشانهای که ممکن است روی جراحی اثر بگذارد. MedlinePlus تأکید میکند اگر در روزهای قبل از جراحی حالتان خوب نیست، باید به تیم جراحی اطلاع دهید؛ علائمی مثل تب، سرفه، علائم سرماخوردگی، درد قفسه سینه، تنگی نفس، راش یا عفونت پوستی باید گزارش شوند.
گاهی بیمار از ترس عقب افتادن عمل، علائم را پنهان میکند. این کار درست نیست. اگر بدن درگیر عفونت یا بیماری فعال باشد، جراحی انتخابی ممکن است پرریسکتر شود. به تعویق افتادن عمل گاهی آزاردهنده است، اما از ورود به جراحی در شرایط نامناسب بهتر است.
۱۰ روز تا یک هفته قبل از جراحی: وسایل لازم را آماده کنید
در هفته آخر، بهتر است وسایل موردنیاز را آماده کنید تا روزهای نزدیک عمل دچار استرس نشوید. لباس راحت و گشاد، کفش تخت و غیرلغزنده، مدارک پزشکی، عکسها و آزمایشها، شارژر موبایل، لوازم شخصی ساده، لیست داروها، شماره تماس همراهان و وسایل کمکحرکتی طبق توصیه تیم درمان باید آماده باشند.
MedlinePlus برای شب قبل از جراحی، همراه داشتن لباس راحت، کفش تخت با کف مناسب، لوازم شخصی، شماره تماسهای مهم و در صورت نیاز عصا، واکر یا وسایل کمکحرکتی را توصیه میکند.
در جراحی افزایش قد، چون بعد از عمل راه رفتن با واکر و مراقبتهای حرکتی اهمیت دارد، بهتر است وسایل را از قبل تهیه کنید و طرز استفاده از آنها را یاد بگیرید. اگر بیمار روز اول بعد از عمل تازه بخواهد با واکر آشنا شود، اضطراب و سختی بیشتری تجربه میکند.
هفته آخر: پوست را سالم نگه دارید
در هفته آخر، مراقب پوست پاها باشید. زخم، بریدگی، عفونت پوستی، جوش چرکی، سوختگی یا خراش روی اندام مورد جراحی میتواند دردسرساز شود. از اصلاح خشن پوست، اپیلاسیون، تیغ زدن روی محل احتمالی جراحی یا هر کاری که باعث خراش پوست شود خودداری کنید.
MedlinePlus توصیه میکند قبل از جراحی، ناحیهای که قرار است عمل شود را خودتان اصلاح نکنید؛ اگر نیاز به اصلاح باشد، در بیمارستان انجام میشود. همچنین توصیه میشود شب قبل و صبح روز جراحی طبق دستور تیم درمان دوش گرفته شود.
پوست سالم یکی از سادهترین اما مهمترین بخشهای آمادگی قبل از عمل است. اگر روی پا زخم یا عفونت پوستی دارید، حتماً زودتر اطلاع دهید.
شب قبل از جراحی: بدن را آرام و آماده نگه دارید
شب قبل از جراحی، کارهای سنگین انجام ندهید، غذای غیرعادی نخورید، تا دیر وقت بیدار نمانید و وسایل را دقیقه آخر آماده نکنید. این شب برای آرام کردن بدن و ذهن است.
معمولاً از بیمار خواسته میشود از زمان مشخصی در شب قبل یا صبح روز عمل چیزی نخورد و ننوشد. MedlinePlus توضیح میدهد که معمولاً بیمار باید از زمان مشخصی قبل از جراحی ناشتا باشد و فقط در صورت اجازه پزشک، داروی مجاز را با مقدار کمی آب مصرف کند.
اگر درباره دارو، ناشتایی، زمان مراجعه یا مدارک تردید دارید، همان شب با مرکز هماهنگ کنید. حدس زدن در این مرحله کار درستی نیست.
شب قبل و صبح روز عمل: دوش، بهداشت و لباس مناسب
شب قبل یا صبح روز جراحی طبق دستور تیم درمان دوش بگیرید. اگر صابون یا محلول خاصی به شما داده شده، دقیقاً طبق دستور استفاده کنید. آرایش، لاک ناخن، زیورآلات، پیرسینگ و وسایل قیمتی را همراه نبرید.
MedlinePlus توصیه میکند بیمار قبل از رفتن به بیمارستان آرایش و لاک ناخن را پاک کند، ناخنها را تمیز نگه دارد و زیورآلات و وسایل ارزشمند را در خانه بگذارد. همچنین لباس راحت و آسان برای پوشیدن بعد از عمل انتخاب شود.
لباس شما باید گشاد، راحت و مناسب پانسمان یا محدودیت حرکتی بعد از عمل باشد. کفش هم باید تخت، محکم و غیرلغزنده باشد.
روز عمل: عجله نکنید، پنهانکاری نکنید
روز عمل بهتر است زودتر و با آرامش به بیمارستان برسید. مدارک، عکسها، آزمایشها، لیست داروها و اطلاعات تماس همراه را همراه داشته باشید. اگر از شب قبل یا همان صبح، تب، سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، جوش یا عفونت پوستی، تهوع شدید یا هر علامت غیرعادی دارید، حتماً اطلاع دهید.
پیش از عمل، تیم درمان ممکن است دوباره درباره محل جراحی، نوع عمل، سابقه دارویی، حساسیتها، وضعیت ناشتایی و رضایتنامه با شما صحبت کند. این پرسشها تکراری نیستند؛ برای ایمنی شما هستند.
در این روز اضطراب طبیعی است. بسیاری از بیماران نگران درد، بیهوشی، نتیجه ظاهری یا راه رفتن بعد از عمل هستند. بهتر است نگرانیها را کوتاه و شفاف با تیم درمان مطرح کنید. گاهی یک توضیح ساده میتواند اضطراب بیمار را کمتر کند.
چکلیست کوتاه آمادگی قبل از جراحی افزایش قد
| زمان | کارهای مهم |
|---|---|
| ۲ ماه قبل | ارزیابی پزشکی، عکسبرداری، بررسی کاندید بودن، شروع ترک سیگار، آمادهسازی بدن |
| ۶ هفته قبل | اصلاح تغذیه، کنترل بیماریهای زمینهای، برنامهریزی فیزیوتراپی و همراه |
| ۱ ماه قبل | نهایی کردن روش و محل جراحی، آمادهسازی خانه، برنامه مرخصی و مراقبت بعد از عمل |
| ۲ تا ۳ هفته قبل | مرور داروها، مکملها و سابقه پزشکی با پزشک |
| ۲ هفته قبل | گزارش هرگونه تب، عفونت، زخم پوستی یا بیماری جدید |
| هفته آخر | آماده کردن وسایل، مدارک، لباس راحت، واکر یا وسایل کمکحرکتی در صورت نیاز |
| شب قبل | دوش طبق دستور، ناشتایی طبق دستور، عدم اصلاح محل جراحی، خواب کافی |
| روز عمل | مراجعه بهموقع، همراه داشتن مدارک، اطلاع دادن هر علامت جدید، رعایت دستور دارویی |
اشتباهاتی که قبل از جراحی افزایش قد نباید انجام دهید
یکی از اشتباهات رایج این است که بیمار در هفتههای آخر شروع به رژیم شدید، ورزش سنگین یا مصرف خودسرانه مکملها میکند. اشتباه دیگر، پنهان کردن مصرف سیگار، دارو، بیماری زمینهای یا علائم عفونت است. این موارد ممکن است جراحی را پیچیدهتر کنند و تیم درمان را از تصمیمگیری درست دور کنند.
اشتباه مهم دیگر این است که بیمار فقط به روز عمل فکر میکند و برای بعد از عمل برنامه ندارد. در جراحی افزایش قد، بعد از چند روز بستری، مسیر اصلی شروع میشود: راه رفتن محدود با واکر، فیزیوتراپی، مراقبت، رادیوگرافی، تنظیم سرعت افزایش و بازتوانی. مرکز نیز در شرح روند درمان به شروع راه رفتن با واکر، آموزش نشستن و ایستادن صحیح، تمرینهای فیزیوتراپی در روزهای اول، و مراجعات منظم برای ویزیت و رادیوگرافی اشاره کرده است.
جمعبندی
آمادگی قبل از جراحی افزایش قد از حدود ۲ ماه قبل شروع میشود. در این مدت باید کاندید بودن شما بررسی شود، سیگار و نیکوتین کنار گذاشته شود، تغذیه و خواب اصلاح شود، بیماریهای زمینهای کنترل شوند، داروها و مکملها با پزشک مرور شوند، فیزیوتراپی و مراقبت بعد از عمل برنامهریزی شود و خانه برای دوره استفاده از واکر آماده باشد.
روز عمل فقط یک مرحله از این مسیر است. نتیجه خوب زمانی به دست میآید که بیمار قبل از جراحی بداند وارد چه مسیری میشود و از همان ابتدا با تیم درمان همکاری کند. در جراحی افزایش قد، آمادگی قبل از عمل به اندازه خود عمل مهم است؛ چون بدن آمادهتر، ذهن آرامتر و برنامه منظمتر، مسیر بعد از جراحی را قابلکنترلتر میکند.
