روز جراحی افزایش قد برای بسیاری از بیماران، مهمترین و پراسترسترین روز مسیر درمان است. تا قبل از این روز، درباره روش جراحی، مقدار افزایش قد، انتخاب ساق یا ران، هزینه، فیزیوتراپی، درد و دوران نقاهت صحبت شده است؛ اما در روز جراحی، همه چیز وارد مرحله عملی میشود.
با این حال، بهتر است بدانید روز جراحی فقط به «رفتن به اتاق عمل» خلاصه نمیشود. از چند ساعت قبل از عمل تا چند ساعت بعد از آن، مراحل مختلفی انجام میشود: آمادهسازی نهایی بیمار، بررسی مدارک و علائم حیاتی، ارزیابی بیهوشی، انتقال به اتاق عمل، انجام استئوتومی، نصب ابزار افزایش طول، انتقال به ریکاوری، کنترل درد و در نهایت برگشت به بخش بستری.
در این مقاله، مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم در روز جراحی افزایش قد چه اتفاقی میافتد تا بیمار با تصویر روشنتری وارد این مسیر شود.
۱. ورود بیمار و بررسی نهایی قبل از جراحی
در روز جراحی، بیمار معمولاً از قبل پذیرش شده یا طبق برنامه مشخصشده در بیمارستان حاضر میشود. در این مرحله، پرونده بیمار، آزمایشها، مدارک پزشکی، تصاویر رادیولوژی، نوع جراحی، محل جراحی و برنامه بیهوشی دوباره بررسی میشود.
این بررسیهای تکراری برای اطمینان از ایمنی بیمار انجام میشوند. در جراحی افزایش قد، تصمیمگیری از قبل انجام شده است، اما در روز جراحی باید مطمئن شد که بیمار از نظر وضعیت عمومی، علائم حیاتی، پوست ناحیه جراحی، داروهای مصرفی و شرایط بیهوشی آماده است.
مرکز جراحی افزایش قد ایران در توضیح فرآیند درمان اشاره میکند که پیش از عمل، مراحل مشاوره، ثبت نوبت، بررسیهای قبل از عمل و آمادهسازی بیهوشی انجام میشود و جراحی بعد از تکمیل این مراحل وارد فاز اجرایی میشود.
۲. کنترل علائم حیاتی و آمادهسازی بیمار
قبل از انتقال به اتاق عمل، پرستار یا تیم درمان معمولاً فشار خون، نبض، دمای بدن، سطح اکسیژن خون و وضعیت عمومی بیمار را بررسی میکند. اگر بیمار داروی خاصی مصرف کرده باشد، اگر تب، سرماخوردگی، درد غیرعادی، زخم پوستی یا حساسیت دارویی داشته باشد، باید در همین مرحله اعلام شود.
بیمار معمولاً لباس مخصوص بیمارستان میپوشد و وسایل شخصی مانند ساعت، زیورآلات، لنز، موبایل یا وسایل فلزی را کنار میگذارد. اگر پزشک یا تیم بیهوشی دستور خاصی درباره داروها، ناشتایی یا مصرف آب داده باشند، همان دستور باید رعایت شود.
این مرحله شاید ساده به نظر برسد، اما اهمیت زیادی دارد. جراحی افزایش قد یک جراحی برنامهریزیشده است و هر نکته کوچک قبل از عمل میتواند روی ایمنی بیهوشی، کنترل درد و مراقبت بعد از عمل اثر بگذارد.
۳. گفتوگوی نهایی با تیم جراحی و بیهوشی
پیش از ورود به اتاق عمل، بیمار ممکن است دوباره با جراح، متخصص بیهوشی یا اعضای تیم درمان گفتوگو کند. در این گفتوگو، محل جراحی، روش انتخابشده، نوع بیهوشی، حساسیت دارویی، سابقه بیهوشی قبلی و شرایط عمومی بیمار مرور میشود.
در جراحی افزایش قد، بیهوشی میتواند بر اساس شرایط بیمار و نظر تیم بیهوشی انتخاب شود. در توضیحات مرکز آمده است که برای جراحی افزایش قد، امکان استفاده از بیحسی از کمر به پایین یا بیهوشی عمومی مطرح است و انتخاب نهایی به وضعیت بیمار و تصمیم تیم درمان بستگی دارد.
اگر بیمار اضطراب زیادی دارد، سابقه تهوع بعد از بیهوشی داشته، داروی خاصی مصرف میکند یا تجربه بدی از جراحی قبلی دارد، بهتر است همینجا موضوع را مطرح کند. هدف این است که بیمار با کمترین ابهام وارد اتاق عمل شود.
۴. علامتگذاری و تأیید محل جراحی
در بسیاری از جراحیهای ارتوپدی، قبل از عمل محل جراحی دوباره بررسی و تأیید میشود. اگر قرار است ساق عمل شود، ناحیه ساق مشخص است. اگر ران انتخاب شده، محل جراحی روی ران برنامهریزی میشود. اگر بیمار دفورمیتی، پای پرانتزی، پای ضربدری یا اختلاف طول پا داشته باشد، برنامه جراحی ممکن است دقیقتر و وابستهتر به تصاویر رادیولوژی باشد.
در مرکز جراحی افزایش قد ایران، انتخاب محل جراحی یعنی ساق یا ران بعد از ارزیابی پزشکی انجام میشود و اگر دفورمیتی وجود داشته باشد، تصمیم نهایی با تیم درمان است.
این مرحله برای جلوگیری از خطا و هماهنگی کامل تیم جراحی انجام میشود. بیمار باید قبل از اتاق عمل بداند کدام استخوان قرار است جراحی شود و روش انتخابشده چیست.
۵. انتقال به اتاق عمل
بعد از تکمیل بررسیها، بیمار به اتاق عمل منتقل میشود. در اتاق عمل، تیم جراحی و بیهوشی آماده هستند. مانیتورهای لازم وصل میشوند، وضعیت بیمار روی تخت جراحی تنظیم میشود و اقدامات بیهوشی یا بیحسی انجام میگیرد.
از این مرحله به بعد، بیمار تحت مراقبت تیم بیهوشی قرار دارد و در طول عمل، علائم حیاتی او بهطور مداوم کنترل میشود. اگر بیهوشی عمومی انجام شود، بیمار در طول عمل خواب است. اگر بیحسی از کمر به پایین انتخاب شود، بخش پایین بدن بیحس میشود و تیم بیهوشی وضعیت بیمار را کنترل میکند.
۶. شروع جراحی و انجام استئوتومی
مرحله اصلی جراحی با آمادهسازی استریل ناحیه عمل و ایجاد برشهای لازم شروع میشود. یکی از مراحل مهم جراحی افزایش قد، استئوتومی است. استئوتومی یعنی استخوان بهصورت کنترلشده برش داده میشود تا بعداً بتوان طول آن را بهتدریج افزایش داد. در پرسشهای متداول مرکز نیز استئوتومی بهعنوان روشی جراحی برای بریدن استخوان با هدف تغییر شکل یا تراز کردن استخوان توضیح داده شده است.
این برش با شکستگی معمولی فرق دارد. در جراحی افزایش قد، استخوان با برنامه، کنترل و ابزار مناسب آماده میشود تا در مراحل بعدی، بدن بتواند در فاصله ایجادشده استخوان جدید بسازد.
۷. نصب ابزار افزایش طول استخوان
بعد از استئوتومی، نوبت به نصب ابزار لازم برای کنترل افزایش طول استخوان میرسد. نوع ابزار به روش جراحی بستگی دارد. در روش MTN، میله تلسکوپی داخل استخوان قرار میگیرد و افزایش طول بعد از جراحی طبق برنامه پزشک انجام میشود. در روش LON یا LATN، ممکن است فیکساتور خارجی هم بخشی از مسیر درمان باشد.
در صفحه روشهای جراحی مرکز توضیح داده شده که روش MTN با کارگذاری یک میله تلسکوپی داخل استخوان انجام میشود و تنظیم طول از طریق پیچ کوچک خارجی صورت میگیرد. همچنین در روشهای مختلف، محدوده افزایش در پروتکل مرکز برای ساق تا حدود ۶.۲۵ سانتیمتر و برای ران تا حدود ۷ سانتیمتر مطرح شده است.
این ابزارها برای این طراحی شدهاند که بعد از جراحی، افزایش طول استخوان بهتدریج و کنترلشده انجام شود. بیمار در روز جراحی به قد نهایی نمیرسد؛ روز جراحی فقط شروع مسیر افزایش طول است.
۸. مدت زمان جراحی چقدر است؟
مدت زمان جراحی به روش انتخابشده، محل جراحی، شرایط بدن بیمار و پیچیدگی عمل بستگی دارد. طبق توضیحات مرکز، در روش MTN معمولاً فقط یک عمل لازم است و این عمل حدود ۳ ساعت طول میکشد. در روش LATN، عمل اول که شامل استئوتومی و نصب فیکساتور خارجی است، حدود یک ساعت زمان میبرد و مرحله بعدی برای خروج فیکساتور و قرار دادن میله داخلی زمان جداگانهای دارد.
بنابراین بیمار نباید مدت زمان جراحی خود را دقیقاً با بیمار دیگر مقایسه کند. روش جراحی، ساق یا ران بودن عمل، وجود دفورمیتی و برنامه درمانی میتواند زمان عمل را تغییر دهد.
۹. پایان جراحی و کنترل اولیه
بعد از نصب ابزار و اطمینان از وضعیت استخوان و تجهیزات، جراح محل برشها را میبندد و پانسمان انجام میشود. در صورت استفاده از فیکساتور خارجی، وضعیت پینها و اتصال دستگاه بررسی میشود. اگر روش داخلیتر باشد، مراقبت اصلی روی محل برشها و پیچهای مربوط به ابزار خواهد بود.
در پایان عمل، بیمار از نظر وضعیت عمومی، خونریزی، ثبات ابزار، وضعیت پانسمان و علائم حیاتی بررسی میشود. سپس بیمار به ریکاوری منتقل میشود تا اثر بیهوشی یا بیحسی بهتدریج کنترل و پایدار شود.
۱۰. انتقال به ریکاوری بعد از عمل
ریکاوری بخشی است که بیمار بعد از اتاق عمل در آن تحت مراقبت نزدیک قرار میگیرد. در این مرحله، هوشیاری، تنفس، فشار خون، نبض، درد، حالت تهوع، وضعیت پانسمان و واکنش بدن به بیهوشی بررسی میشود.
بعضی بیماران بعد از بیدار شدن کمی گیج، خوابآلود یا مضطرب هستند. این حالت معمولاً طبیعی است و تیم درمان بیمار را کنترل میکند. اگر درد، تهوع، لرز یا ناراحتی وجود داشته باشد، طبق دستور پزشک مدیریت میشود.
در این مرحله، هدف این نیست که بیمار سریع حرکت کند یا درباره همه چیز تصمیم بگیرد. هدف اصلی، پایدار شدن وضعیت عمومی بدن بعد از عمل است.
۱۱. کنترل درد بعد از جراحی
یکی از نگرانیهای اصلی بیماران، درد بعد از جراحی است. باید واقعبین بود: جراحی افزایش قد بدون درد نیست، اما درد باید با روشهای پزشکی کنترل شود. مرکز جراحی افزایش قد ایران توضیح میدهد که بعد از عمل تلاش میشود درد با روشهای موجود کنترل شود و معمولاً برای کنترل درد از پمپ درد استفاده میشود؛ پمپ درد داروهای مسکن را بهصورت آرام و مستمر تزریق میکند تا درد بهطور قابل توجهی کنترل شود.
یعنی نباید انتظار داشت هیچ دردی وجود نداشته باشد؛ اما درد نباید رها شود یا بیمار احساس کند باید آن را تحمل کند. اگر درد شدید، غیرعادی یا همراه با علائم دیگر باشد، باید به تیم درمان اطلاع داده شود.
۱۲. انتقال از ریکاوری به بخش بستری
وقتی وضعیت بیمار در ریکاوری پایدار شد، او به بخش بستری منتقل میشود. در بخش، پرستاران وضعیت عمومی، درد، پانسمان، علائم حیاتی، داروها، تغذیه، ادرار، خواب و راحتی بیمار را بررسی میکنند.
در روز جراحی، بیمار معمولاً بیشتر در حال استراحت و تحت مراقبت است. همراه بیمار نیز ممکن است آموزشهای اولیه بگیرد؛ مثلاً درباره داروها، مراقبت از پانسمان، علائم هشدار و برنامه روز بعد.
در این مرحله هنوز فاز افزایش طول شروع نشده است. بدن تازه از جراحی خارج شده و اولویت با کنترل درد، مراقبت اولیه و آماده شدن برای مراحل بعدی است.
۱۳. آیا بیمار همان روز راه میرود؟
در بسیاری از برنامههای افزایش قد، راهرفتن کنترلشده با واکر از روز بعد از جراحی مطرح میشود، نه لزوماً همان روز عمل. طبق اطلاعات مرکز، استفاده از واکر از روز بعد جراحی در روشهای مختلف مطرح شده است و بیمار برای مدت طولانی به کمکحرکتی نیاز دارد.
البته زمان دقیق نشستن، ایستادن و راهرفتن باید فقط با نظر پزشک و فیزیوتراپیست انجام شود. بیمار نباید خودسرانه تلاش کند از تخت بلند شود. اولین حرکتها معمولاً با کمک تیم درمان و طبق برنامه مشخص انجام میشوند.
۱۴. آیا افزایش قد از همان روز شروع میشود؟
خیر، معمولاً افزایش فعال طول استخوان بلافاصله در روز جراحی شروع نمیشود. در روش MTN، طبق توضیح مرکز، بعد از جراحی و ترخیص، بیمار پس از حدود ۷ روز استراحت، طبق دستور پزشک برنامه چرخاندن پیچ را شروع میکند. فاز افزایش قد معمولاً چند ماه طول میکشد و کنترل رادیولوژی منظم در این مسیر انجام میشود.
بنابراین روز جراحی، روز آمادهسازی استخوان و نصب ابزار است؛ نه روز رسیدن به قد نهایی. افزایش قد واقعی در هفتهها و ماههای بعد و بهصورت تدریجی اتفاق میافتد.
۱۵. بعد از جراحی چه بررسیهایی انجام میشود؟
بعد از عمل، پزشک و تیم درمان وضعیت استخوان، ابزار جراحی، درد، پانسمان، حس و حرکت اندام، خونرسانی پا، وضعیت عمومی بیمار و آمادگی برای شروع مراقبتهای بعدی را بررسی میکنند. بسته به روش و برنامه مرکز، ممکن است تصویربرداری بعد از عمل هم انجام شود تا وضعیت ابزار و استخوان کنترل شود.
در روزهای بعد، آموزشهای مهمی شروع میشود: نحوه استفاده از واکر، مراقبت از محل جراحی، مصرف داروها، علائم هشدار، زمان مراجعه بعدی و برنامه فیزیوتراپی. جراحی افزایش قد یک درمان مرحلهای است و روز عمل فقط آغاز این مسیر است.
۱۶. بیمار در روز جراحی چه احساسی ممکن است داشته باشد؟
بعد از جراحی، احساس خوابآلودگی، خستگی، درد کنترلشده، سنگینی پاها، نگرانی، خشکی اولیه یا وابستگی به کمک پرستار طبیعی است. بعضی بیماران از دیدن پانسمان یا دستگاه خارجی مضطرب میشوند. بعضی دیگر بیشتر نگران درد روزهای بعد یا فیزیوتراپی هستند.
در این شرایط، بهتر است بیمار با تیم درمان گفتوگو کند و سؤالاتش را بپرسد. داشتن تصویر واقعبینانه کمک میکند بیمار مسیر را بهتر تحمل کند. روز جراحی قرار نیست روز قضاوت درباره نتیجه نهایی باشد؛ بدن تازه وارد مرحله درمان شده است.
۱۷. همراه بیمار در روز جراحی چه کاری میتواند انجام دهد؟
همراه بیمار باید آرام، منظم و آماده پیگیری باشد. او میتواند مدارک را نگه دارد، توضیحات پرستار و پزشک را یادداشت کند، زمان داروها و توصیهها را به خاطر بسپارد و در روزهای بعد به بیمار کمک کند.
بعد از جراحی، بیمار ممکن است خسته یا خوابآلود باشد و همه توضیحات را دقیق به یاد نیاورد. به همین دلیل، حضور همراه آگاه میتواند بسیار مفید باشد. همراه باید بداند که کمک بیش از حد یا حرکت دادن بیمار بدون اجازه تیم درمان مناسب نیست. هرگونه جابهجایی باید طبق دستور پرستار، پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود.
۱۸. چه علائمی بعد از عمل باید جدی گرفته شود؟
بعد از جراحی، تیم درمان بیمار را از نظر علائم مهم بررسی میکند. درد شدید و غیرقابل کنترل، بیحسی یا ضعف غیرعادی، خونریزی زیاد، تب، تنگی نفس، تورم شدید، تغییر رنگ پا، ترشح غیرعادی از زخم یا علائم عفونت باید جدی گرفته شود.
Cleveland Clinic درباره جراحی افزایش طول اندام توضیح میدهد که در صورت تب، ترشح خون یا چرک از محل پین، بیحسی، گزگز، درد یا تورم غیرعادی، یا قرمزی و خطوط قرمز اطراف محل پین یا برش باید با پزشک تماس گرفت.
البته بیمار نباید با هر احساس جدیدی وحشت کند. بسیاری از احساسها بعد از عمل طبیعیاند، اما علائم شدید، مداوم یا غیرعادی باید به تیم درمان گزارش شوند.
۱۹. روز جراحی پایان مسیر نیست؛ شروع درمان است
یکی از مهمترین نکاتی که بیمار باید بداند این است که روز جراحی فقط شروع مسیر است. بعد از آن، فازهای مهمتری شروع میشوند: کنترل درد، راهرفتن با واکر، فیزیوتراپی، مراقبت از زخم یا پینها، شروع افزایش تدریجی، تصویربرداریهای دورهای، رسیدن به مقدار هدف و سپس دوره تثبیت و ریکاوری.
در روش MTN، مرکز روند کلی را شامل جراحی حدود ۳ ساعته، ترخیص ۲ تا ۳ روز بعد، شروع افزایش بعد از دوره استراحت اولیه، کنترلهای رادیولوژی و فاز افزایش چندماهه معرفی کرده است.
بنابراین بیمار باید از همان ابتدا بداند که موفقیت درمان فقط به خود عمل جراحی وابسته نیست. همکاری در فیزیوتراپی، رعایت دستورات، تغذیه، مراقبت از زخم و پیگیری منظم به همان اندازه مهماند.
۲۰. چه سؤالهایی بهتر است قبل از روز جراحی روشن شود؟
بهتر است بیمار قبل از روز جراحی این سؤالها را روشن کرده باشد: روش جراحی من چیست؟ ساق عمل میشود یا ران؟ نوع بیهوشی چه خواهد بود؟ جراحی حدوداً چقدر طول میکشد؟ چند روز بستری خواهم بود؟ چه زمانی میتوانم با واکر حرکت کنم؟ افزایش طول از چه زمانی شروع میشود؟ چه کسی روش تنظیم دستگاه یا پیچ را آموزش میدهد؟ درد چگونه کنترل میشود؟ علائم هشدار بعد از عمل چیست؟
اگر این سؤالها قبل از جراحی پاسخ داده شوند، بیمار با آرامش بیشتری وارد اتاق عمل میشود و بعد از عمل هم بهتر میداند باید انتظار چه مسیری را داشته باشد.
جمعبندی
در روز جراحی افزایش قد، بیمار چند مرحله را پشت سر میگذارد: بررسی نهایی، کنترل علائم حیاتی، گفتوگو با تیم بیهوشی، آمادهسازی اتاق عمل، انجام بیهوشی یا بیحسی، استئوتومی، نصب ابزار افزایش طول، انتقال به ریکاوری، کنترل درد و برگشت به بخش بستری.
در این روز، استخوان برای افزایش تدریجی آماده میشود، اما افزایش قد نهایی همان روز اتفاق نمیافتد. مسیر اصلی درمان بعد از جراحی شروع میشود؛ یعنی زمانی که بیمار باید با فیزیوتراپی، مراقبت، تصویربرداری و پیگیری منظم، بدن خود را با طول جدید هماهنگ کند.
روز جراحی مهم است، اما فقط یک مرحله از مسیر است. نتیجه خوب زمانی به دست میآید که جراحی دقیق، مراقبت بعد از عمل، کنترل درد، فیزیوتراپی و همکاری بیمار در کنار هم قرار بگیرند.
